غارهای کردستان

«گزارش پیمایش چند غار در کردستان»
کشور ایران از جمله مستعدترین مناطق جهت فعالیت های غار زایی است و وجود هزارها غار شناخته شده در ایران مهر تاییدی بر این مدعاست. در اغلب نقاط کشور ما میتوان اینگونه غارها را مشاهده نمود که از انواع طبیعی یا مصنوعی و نیز انواع دریاچه ای – رودخانه ای – آهکی و… متغیر هستند. در میان استان های متعدد کشور ما استان کردستان از جمله بخش هایی است که دارای غارهای زیادی می‌باشد و این موضوع برای یک غارنورد از نظر دور نخواهد ماند……

غار سمندر

از سال ۱۳۸۴ و پس از پیمایش بخش اعظم غار پراو در استان کرمانشاه به دفعات به فکر انجام پروژه ای تحت عنوان پیمایش غارهای کردستان بودم و اما به دلایل وجود مشکلات اجرایی اعم از فنی و غیر فنی همواره اجرای این برنا مه با رکود و تاخیر همراه بود. در نهایت و در زمستان سال ۱۳۸۵ عزم خود را برای به انجام رسانیدن این مهم جزم نمودم. به نظر من اواخر فصل بهار می توانست زمان مناسبی برای این موضوع باشد و لذا برنامه خود را به گروه ارائه نمودم که مقرر شد در مورخ ۱۳ تا ۱۶ خرداد ماه این ماراتن غارنوردی به اجرا درآید.

در میان مشکلات پش روی این برنامه باید به عدم شناخت کافی و لازم ما از منطقه کردستان و لزوم برخورداری از راهنمایی قابل اشاره کنم که این موضوع به لطف حضور و استقبال دوست و همنورد ارزشمندم آقای محمد مهدی پناه که از مربیان فعال در زمینه غارنوردی نیز می‌باشند مرتفع گردید. لازم به توضیح است که با توجه به وقت و شرایط خاص تیم ما اهداف اولیه در قالب پیمایش ۵ غار تعریف و تعیین گردید که البته چنانچه در ادامه گزارش خواهید خواند این اهداف به ۷ غار تغییر و ارتقاء یافتند. از این هفت غار پنج غار درویش خاکی – سمندر – تاتار – شوی و زیویه کاملآ بکر و پیمایش آنها مستلزم انجام کار غارنوردی جدی یا فنی است و اما غارهای کرفتو و کتله خور در حال حاضر با تمهیداتی آماده بازدید عمومی شده اند و در حال حاضر بخش هایی از آ نها همه روزه مورد بازدید عموم علاقه مندان قرار می گیرند.
 روز شمار برنامه:
یکشنبه ۱۳/۳/۱۳۸۶
مطابق برنامه ریزی قبلی در روز یکشنبه مورخ ۱۳/۳/۱۳۸۶ و در ساعت ۱۴ آماده حرکت هستیم. ۵ نفر از رشت به سمت قزوین حرکت می‌کنیم و می بایست ساعت ۳۰/۱۶ سه نفر دیگر از همنوردانمان را در قزوین ملاقات کرده و آنگاه به اتفاق ایشان به طرف زنجان و سپس به مقصد شهر بیجار حرکت نماییم. ما در ساعت ۳۰/۱۶ در قزوین هستیم و بعد از ملحق شدن دوستانمان که از شهر های بروجرد و تهران می آیند در ساعت ۱۸ با دو دستگاه خودروی شخصی به طرف زنجان ادامه مسیر می دهیم. ساعت ۳۰/۱۹ به زنجان رسیده و بدون توقف راهی بیجار میشویم. ساعت ۲۱ وارد شهر بیجار شده و در محل پارک شهر بیجار شب مانی می کنیم. فاصله زنجان تا بیجار معادل ۱۴۰ کیلو متر می باشد. شبی سرد و آسمانی سرشار از ستارگان به ما خوش آمد گفته و ما را در بر می گیرند.
محل شب مانی گروه در پارک شهر بیجار
دوشنبه ۱۴/۳/۱۳۸۶
ساعت ۴ صبح بیدار باش گروه است و ما پس از یک ساعت شهر بیجار را به سمت دیواندره ترک می کنیم. راهنمای برنامه آقای محمد مهدی پناه هستند که به همراه ۳ نفر از همنوردان دیگر از سنندج به ما ملحق می شوند ( آقایان: یاری – بهرامی و شیخ اسماعیلی). محل قرار ما با ایشان مقابل نیروگاه برق و در فاصله ۱۵ کیلومتری دیواندره است. بعد از دیدار دوستان – همگی و به وسیله ۳ دستگاه خودروی شخصی به سمت روستای «گل قباخ» که در همان نزدیکی هاست می رویم. وجه مشخصه این روستا سدی خاکی است که در کنار آن بنا شده است. جاده ای آسفالته به طول یک کیلومتر ما را به مرکز روستا میرساند و در آنجا همه وسایل و تجهیزات خود را به داخل دو دستگاه خودروی دیگر (یکدستگاه جیپ و یکدستگاه لندرور ) منتقل کرده و همگی به سمت غار درویش خاکی حرکت می کنیم. ساعت ۱۵/۶ گل قباخ را ترک کرده و در جاده اصلی به سمت بیجار راه را ادامه می دهیم. در کمتر از ۱۵ دقیقه دوباره وارد جاده ای فرعی و این بار خاکی می شویم. بعد از حدود ۲۰ دقیقه به روستای «درویش خاکی» رسیده و پس از آن در جاده ای بسیار ناهموار و به اصطلاح جیپ رو راه را ادامه می دهیم. راهی دشوار را با صرف زمانی حدود نیم ساعت طی کرده و بعد از صعود تپه ای صعب العبور با خودرو ها بر فراز تپه ای قرار می‌گیریم. این نقطه در نزدیکی غار است و رودخانه قزل اوزن در مقابل ما خود نمایی می کند. بعد از صرف صبحانه ای مختصر و آماده شدن نفرات گروه راهی محل دهانه غار میشویم. ساعت ۵۰/۷ روبروی دهانه غار درویش خاکی هستیم و تیمی یازده نفره برای پیمایش آن وارد غار می شوند. پس از ۴ ساعت تلاش سنگین و پیمایش کامل این غار و در ساعت ۱۲ همه اعضای گروه غار درویش خاکی را با همه رمز و رازهایش تنها گذاشته و به محل توقف خودروها بازمی گردند.

 غار درویش خاکی

به دلیل دیر رسیدن یکی از خودروها تصمیم می گیریم که به منظور جلو گیری از بروز اختلال در زمان بندی و برنامه ریزی تیمی ۶ نفره با یک خودرو به سمت غار تاتار حرکت کنند و سایر افراد گروه پس از رسیدن خودروی دوم به ما ملحق شوند. دوباره در جاده درویش خاکی به این روستا رسیده و سپس در ادامه راه به جاده اصلی و آسفالته می رسیم. راه را به سمت روستای گل قباخ ادامه داده و درست در مقابل سد خاکی و البته در آنسوی جاده با صعود از تپه ای خود را به محل دهانه غار تاتار می رسانیم. از کنار جاده اصلی تا دهانه غار حدود نیم ساعت پیاده روی پیش روی ماست.

با توجه به سرعت عمل خوب تیم در این مراحل تیم ۶ نفره غار تاتار در ساعت ۱۴ در مقابل دهانه غار قرار گرفته و آماده ورود به غار می‌شوند. عملیات پیمایش این غار یک ساعت بطول انجامیده و در ساعت ۱۵ همه اعضای تیم از غار تاتار خارج شده و آماده بازگشت می‌شوند. سایر دوستان ما در کنار جاده اصلی ضمن آماده کردن غذایی مختصر به انتظار ما هستند. بعد از استراحتی کوتاه و به منظور دستیابی به غار معروف و کم نظیر سمندر در ساعت ۴۵/۴ روستای گل قباخ را با همه خاطرات زیبایش ترک کرده و به سمت دیواندره در ۱۵ کیلومتری حرکت کرده و پس از رسیدن به دیواندره در جاده سقز وارد شده و راه را ادامه می دهیم. از بیجار تا دیواندره ۶۰ کیلومتر و از دیواندره تا سقز ۷۲ کیلومتر می باشد.

پس از ورود به جاده سقز و طی مسافتی در حدود ۲۲ کیلومتر به زرینه اوباتو رسیدیم و بلافاصله در خروجی زرینه اوباتو و جنب پاسگاه پلیس راه وارد جاده ای فرعی و آسفالته در سمت راست می شویم که ما را به سمت محل غار سمندر خواهد برد. وجه مشخصه این راه فرعی وجود ساختمان مرکز تلفن دیجیتال زرینه اوباتودر ابتدای آن است. پس از گذر از این جاده و صرف زمانی حدود ۳۰ دقیقه در مجاورت روستایی دیگر و حدود ۳۰۰ متر پس از آن توقف کرده و آماده کوهپیمایی می شویم. تپه ای با شیب ملایم و سپس تند پیش روی ماست. نواری صخره‌ای و زیبا بخش فوقانی این تپه را مزین کرده که وجه مشخصه خوبی برای این محل نیز می باشد. ساعت ۱۰/۱۷ صعود خود را آغاز کرده و پس از صعود تپه مذ کور و صرف زمانی حدود ۲۰ دقیقه درست در بالای نوار صخره ای در برابر دهانه غار سمندر قرار می گیریم. یک نفر از اعضای تیم به طرف خودروها بازگشته و ۱۱ نفر باقیمانده در ساعت ۴۵ /۱۷ وارد غار سمندر می شوند. کار پیمایش این غار تا ساعت ۱۰/۲۰ بطول می انجامد. ساعت ۳۵/۲۰ دوباره در کنار خودروها هستیم و بدون درنگ به قصد رسیدن به غار کرفتو حرکت می کنیم. جاده فرعی رفته را باز می گر دیم و دوباره در جاده سقز قرار می گیریم. در نقطه ای که حدود ۵۰ کیلومتر به سقز مانده در جاده ای مشخص و آسفالته در سمت راست وارد می شویم. در ابتدای این راه تابلوی راهنمای غار کرفتو خود نمایی می کند. در ادامه راهی فرعی در سمت چپ ما را به سوی غار کرفتو خواهد برد. در حال حاضر بخشی از این جاده خاکی بوده ولی آماده سازی شده و در شرف آسفالت شدن است. در نهایت در ساعت ۵۰/۲۱ به محوطه مقابل غار می رسیم. این محل دارای امکانات رفاهی از جمله برق – آب و فضایی مناسب جهت شب مانی است. همه گروه در همین محوطه مستقر شده و شب را در برابر غار کرفتو به صبح می رسانیم. هوا بسیار خنک و غرق ستارگان است.

سه شنبه ۱۵/۳/۱۳۸۶
به دلیل فعالیت شدید نفرات تیم در روز قبل به ایشان اجازه داده میشود تا ساعت ۷ صبح به استراحت و خواب بپردازند. تا ساعت ۹ صبحانه صرف شده و همه وسایل جمع آوری میشوند. راس ساعت ۹ در مقابل دهانه غار کرفتو هستیم و این بار به گونه ای متفاوت قصد بازدید یک غار را داریم (غار قابلیت بازدید عمومی داشته و جنبه توریستی به خود گرفته است). قدر مسلم غار کرفتو از دیدنی ترین غارهای ایران بوده و به هر شکل ممکن دیدن آن دارای اهمیت و جذابیت های بسیار است. تا ساعت ۴۵/۱۰ بازدید از کرفتو به طول می انجامد و بعد از بازگشت به محل خودروها در ساعت ۱۵/۱۱ غار کرفتو و زیبایی های کم نظیرش را به خود وامی گذاریم و راهی قلعه و غار زیویه می شویم.
در واقع فکر صعود به تپه زیویه و بازدید از قلعه و نیز غار زیویه بطور ناگهانی مطرح شد و از ابتدا در برنامه ما منظور نشده بود. به هر حال در اولین دو راهی به جای ورود به مسیری که از آن آمده بودیم راه سمت چپ را برگزیده و در جاده ای آسفالته و البته خلوت ادامه مسیر دادیم تا به دو راهی دیگری رسیدیم که تابلوی راهنمای قلعه زیویه در این قسمت به چشم می خورد. وارد جاده سمت چپ شده و در فاصله اندکی از این دو راهی قلعه زیویه بر فراز تپه ای خود نمایی می کند.

بخشی از قلعه زیویه (مربوط به دوران مادها)
قلعه زیویه بر فراز تپه ای و در مجاورت جاده قرار گرفته و دستیابی به آن مستلزم صعود از این تپه می باشد. این قلعه به دوران مادها منسوب است و قدمتی نزدیک به ۲۷۰۰ سال برای آن قائل هستند. متاسفانه بدلیل قدمت زیاد و کم توجهی مسئولان بخش عمده این اثر کهن و ارزشمند تخریب شده و در حال حاضر نیز باقیمانده آن در معرض باد و باران و برف قرار دارد! حدود ۲۰۰ متر صعود ما را بر فراز این تپه می رساند و پس از بازدید از همه قسمت های آن به سمت محل غار زیویه فرود می آییم و بعد از حدود ۱۰۰ متر کم کردن ارتفاع به دهانه غار می رسیم. ساعت ۴۵/۱۲ وارد غار می شویم و ساعت ۴۰/۱۳ بعد از بازدید و پیمایش کامل غار آنرا ترک کرده و دوباره به محل توقف خودروها باز می گردیم. چشمه آب و آبگیری کوچک در زیر تپه زیویه پذیرای مهمانان است. زیبائی طبیعت در این قسمت ها کم نظیر و مثال زدنی است.

در محلی نزدیک به تپه زیویه و در کنار چشمه آبی جهت استراحت و صرف نهار توقف می کنیم و تا ساعت ۱۵ در آن محل می مانیم. دوباره راهی جاده ها می شویم و این بار به سوی سقز می رویم. ساعت ۱۶ در سقز هستیم و حدود ۳۰ دقیقه در صف پمپ بنزین وقت از دست می دهیم. در نهایت راه بانه را در پیش می گیریم و فاصله ۵۰ کیلومتری از سقز تا بانه را نیز طی می کنیم. ساعت ۳۰/۱۷ را نشان می‌دهد و ما به شهر بانه رسیده ایم. بدون توقف و اتلاف وقت در جاده سردشت وارد شده و بلافاصله پس از خروج از شهر بانه وارد جاده ای آسفالته در سمت راست می شویم که ما را به روستای شوی خواهد رساند. بعد از طی مسافت ۴ کیلومتر به سه راهی می رسیم که راه سمت چپ بلافاصله به روستای شوی ختم می شود و دقیقا در مقابل این سه راهی رودخانه کوچکی است که پس از عبور از آن و طی مسافتی حدود ۳۰۰ متر در مقابل دهانه غار شوی خواهیم بود. علیرغم خستگی نفرات و طی راه طولانی تصمیم می گیریم که ۱۱ نفر آماده ورود به غار شوند. ساعت ۳۰ /۱۸ تیم ما وارد غار شوی شده و پس از ۵/۲ ساعت تلاش سنگین در محیط گل آلود و دشوار غار شوی در ساعت ۲۱ ضمن پیمایش تمام قسمت های این غار همه نفرات گروه به سلامت از غار خارج می شوند.
به سرعت آماده بازگشت به شهر بانه می شویم و در ساعت ۲۲ در محل پارک کوهستانی و زیبای بانه « آربابا» مستقر می گردیم. هوا سردتر از شب های گذشته بوده و سومین شب را در این مکان به صبح می رسانیم.

چهارشنبه ۱۶/۳/۱۳۸۶

ساعت ۶ صبح بیدار باش گروهی است. طبق تصمیم اخذ شده و با توجه به دستیابی ما به تمام اهداف برنامه در طی دو روز گذشته تلاش خواهیم کرد که در مسیر بازگشت غار مشهور و شگفت انگیز کتله خور را نیز مورد بازدید قرا ر دهیم. بعد از صرف صبحانه بدلیل خرابی یکی از خودروها به اجبار و تا ساعت ۳۰/۹ در بانه می مانیم و در نهایت در جاده سقز راه بازگشت را در پیش می گیریم. ساعت ۳۰/۱۰ به سقز می رسیم و دوباره ۴۰ دقیقه در صف پمپ بنزین وقت از دست می دهیم. حال باید به دیواندره برویم و در ساعت ۳۰/۱۲ به این شهر می‌رسیم. حدود یک ساعت جهت صرف غذا و استراحتی بسیار کوتاه در دیواندره توقف کرده و در نهایت راهی شهر بیجار می شویم. در ساعت ۱۴ و در محل دو راهی سنندج – بیجار توقف کرده و علیرغم تعلق خاطری که به دوستانمان در این سه روزه پیدا کرده ایم می بایست از ایشان جدا شده و خداحافظی نمائیم. ما راه بیجار و ایشان راه سنندج را در پیش می گیرند. ساعت ۱۵ دوباره به بیجار می رسیم و در مسیر جاده زنجان راه را ادامه می دهیم. بعد از حدود ۲۰ کیلومتر به دو راهی می رسیم که راه سمت راست ما را به سمت شهرهای گرماب و قیدا ر می برد. از این محل تا غار کتله خور حدود یک ساعت راه پیش روی ماست. قبل از غار کتله خور و در فاصله ۵ کیلومتری آن از بخش افشار نیز عبور می کنیم. از افشار تا غار جاده ای آسفالته و جود دارد. ساعت ۱۵/۱۶ در محوطه مقابل غار توقف کرده و آماده ورود به غارعظیم و بسیار زیبای کتله خور می شویم. امکانات رفاهی در این محل بطور کامل موجود است. این غار نیز از غارهائی است که با تمهیداتی آماده سازی شده و همه روزه مورد بازدید عمومی علاقه مندان قرار میگیرد.

غار کتله خور

گروه ما در ساعت ۳۰/۱۷ وارد غار کتله خور شده و پس از دو ساعت و در ساعت ۳۰/۱۹ پس از بازدید از حدود ۲۰۰۰ متر از طول غار (حداکثر منطقه مجاز) از غار خارج می شود. استراحتی کوتاه و دوباره سوار بر خودرو ها راه زنجان را در پیش می گیریم. از زنجان به سمت قزوین حرکت کرده و در قزوین سه نفر از همنوردان به سمت تهران رفته و پنج نفر باقیمانده نیز راه رشت را در پیش می گیرند. ساعت ۳۰/۳ بامداد روز پنجشنبه مورخ ۱۷/۳/۱۳۸۶ به شهر رشت می رسیم و سفری سرشار از تجربه و آموخته های جدید پایان می پذیرد. هفت غار در مدت سه روز پیمایش شده و این موضوع فراتر از برنامه ریزی های ما بود.
   غار درویش خاکی
درویش خاکی نام روستائی در میانه راه شهر های بیجار و دیواندره است و غار درویش خاکی نیز نام خود را از همین روستا گرفته است. دهانه این غار در شیب تپه ای مشرف به روستا قرار گرفته و بدون راهنما یافتن آن بسیار دشوار و بعید می باشد. ابعاد دهانه حدود یک در یک متر بوده و دارای گرای ۵۰ درجه شمال شرقی می باشد. ارتفاع سنج ما ارتفاع دهانه از سطح دریا را ۱۸۳۸ متر نشان می دهد. درویش خاکی دارای دو دهانه در مجاورت یکدیگر است که دهانه دوم نیز ابعادی کمتر از یک متر مربع دارد.
اولین بار در سال ۱۳۴۲ یک تیم آمریکائی این غار را مورد کاوش قرار می دهد و در گزارش خود اعلام می کند که درویش خاکی غاری بسیار بزرگ بوده و بدون دستیابی به انتهای این غار آنرا ترک می کنند. با تعجب بسیار مطلع شدیم که پس از آن نیز تیم های اندکی برای پیمایش درویش خاکی اقدام کرده اند و طبق اطلاعات موجود هنوز کسی به انتهای غار دست نیافته است. بعد از بررسی های اولیه تصمیم گرفتیم که تمام تلاش تیم خود را معطوف به تجسس و کاوش دقیق این غار نمائیم. جالب آنکه این تلاش ما در نهایت نتیجه داده و ما موفق شدیم شعبه دست نخورده غار را تا به انتها پیمایش کرده و در واقع به نقاط ابهام و ناپیدای غار درویش خاکی پایان بخشیم.
بلافاصله پس از ورود به غار و بعد از طی کردن حدود ۱۵ متر به اولین چاه می رسیم. این چاه ارتفاعی در حدود ۵ متر داشته و مسیر فرود روی یک کلاهک می باشد. این غار دارای دو چاه بوده که عبور از آنها نیازمند ا نجام کار فنی است. البته قبل از رسیدن به این چاه مسیر به دو شاخه چپ و راست تقسیم می شود. مسیر چپ که به اولین چاه می رسد و مسیر سمت راست که به دالانی به طول دهها متر ختم می گردد. این دالان در ادامه بن بست است و شعبه اصلی غار در واقع همان مسیر سمت چپ می باشد. با برقراری کارگاهی طبیعی روی چاه اول فرود می رویم و به اتاقکی در زیر چاه می رسیم. دخمه ای در برابر ماست که عمق زیادی ندارد. ادامه مسیر در سمت راست است و پس از چند متر به چاه دوم خواهیم رسید. این چاه به ارتفاع بیش از ۱۰ متر و بصورت عمودی و بسیار تنگ می باشد. در زیر این چاه دوباره مسیر دو شاخه است که مسیر سمت راست ادامه شعبه اصلی غار بوده و مسیر چپ همان مسیر مبهم و پیمایش نشده غار است. تصمیم می گیریم که همه نفرات تیم ابتدا شعبه اصلی را بازدید کرده و پس از آن تیمی کوچکتر جهت بررسی و کاوش شاخه سمت چپی اقدام نماید. در ادامه شعبه اصلی نیز به دو شاخه تقسیم شده که مسیر سمت چپ اصلی بوده و پس از دهها متر به انتها رسیده و مسیر سمت راست نیز ما را به دنیایی دیگر رهنمون می شود.

پس از بازگشت به زیر چاه دوم تیمی ۵ نفره انتخاب و جهت پیمایش بخش ناشناخته غار حرکت می کند. سایر نفرات گروه در مسیر بازگشت گام بر می دارند. در ادامه کاوش غار در شعبه سمت چپ بلافاصله وارد دهلیزی تنگ و صعب العبور می شویم که بیش از ۱۰ متر درازا دارد. پس از آن به تالاری کوچک می رسیم که در وسط خود چاهی دارد. عمق این چاه حدود ۴ متر بوده و در انتهای خود چشمه پر آبی در قالب یک حوضچه جلب نظر می کند. در این دالان ۳ راه به چشم می خورد. راه سمت راست که دالانی است و بعد از چند متر بن بست است. مسیر وسطی که توسط دهلیزی فراخ به زیر چاه دوم متصل میگردد و مسیر سمت چپ که راه اصلی است. ما این راه را ادامه داده و به زیباترین بخش غار درویش خاکی دست می یابیم که دهلیزی طویل با هزاران استالاگمیت و استالاکتیت است. مشابه چنین صحنه ای را در هیچیک از قسمتهای این غار نمی توان مشاهده نمود. ارتفاع سقف کم است و باید ساک غار را به دنبال خود بکشیم. با دقت از این معابر عبور کرده و به معبری تنگ و سخت می رسیم که بطور قطع تا به حال کسی از این قسمت عبور نکرده است و ما به سختی و با احتیاط از آن می گذریم. حال به اتاقکی وارد می شویم که با شیبی تند به سمت راست میرود و در انتهای این قسمت راه بر ما بسته شده و معمای غار درویش خاکی نیز به پایان می رسد. این همان بخشی است که تیم آمریکائی سال ۱۳۴۲ آنرا ناتمام رها کرده بودند و در گزارش خود خبر از یک غار بسیار بزرگ و طولانی داده بودند! حال دیگر ما می دانیم که چنین نیست و درویش خاکی بطور کامل پیمایش شده و نقطه مبهمی در آن وجود ندارد. توجه همه غار نوردان را به لزوم دقت وافر هنگام پیمایش بخش انتهائی این غار جلب می نمایم زیرا غنی ترین بخش غار درویش خاکی از جهت وجود آثار ارزشمند و اشکال مختلف همین قسمت است.
به هر حال این غار زیبا را با همه دیدنی هایش تا به انتها از نظر گذراندیم و در ادامه خود را به سایر دوستانمان که درگیر صعود از چاه اول هستند می رسانیم. به منظور افزایش ضریب ایمنی و سرعت بخشیدن به صعود و باز گشت با نصب کارگاه بالاکشی روی چاه یکم عملیات حمایت و بالا کشی را به سرعت به انجام رسانده و در نهایت پس از ۴ ساعت تلاش بی وقفه با موفقیت ا ز غار خارج می شویم.

غار تاتار
تاتار نام غاری است در نزدیکی روستای گل قباخ که از اهمیت زیستی و تاریخی قابل توجهی برخوردار می باشد. دهانه این غار در ارتفاع ۲۱۴۵ متر از سطح دریا واقع می باشد توضیح آنکه این ارتفاع توسط جی پی اس ما ثبت شده بود و به نظر می آید که هیچگونه مساحی خاصی در این بخش تا به امروز انجام نپذیرفته است. دهانه بسیار کوچک این غار انسان را گمراه می کند و باور اینکه در پس این ورودی کوچک چنان فضائی زیبا و متفاوت نهفته است قدری دشوار می باشد. برای وارد شدن به غار تاتار می بایست بصورت سینه خیز مسیر ورودی را که با شیبی ملایم به پائین می رود طی کرد و آنگاه در دهلیزی به طول تقریبی ۳۰ متر راه را ادامه داد.

غار تاتار

پس از این قسمت غار به دو شعبه راست و چپ تقسیم می گردد. شاخه راست در ادامه دالانی است که بالاخره به دخمه ای در گوشه سمت راست خود ختم می شود. وفور استخوان های انسان و برخی از خزندگان و نیز چهار پایان بسیار چشمگیر و در عین حال شگفت انگیز است. جا دارد در این بخش لزوم سازماندهی و حضور تیمی متخصص در زمینه باستان شناسی را یادآور شوم. به یقین انجام تحقیقاتی در این خصوص دستاورد های زیادی در پی خواهد داشت. با تاسف بسیار در بسیاری از نقاط این غار آثار و علائم حفاری های غیر مجاز به چشم می خورد که نشان از حضور آدمیان و کم توجهی مسئولان دارد.
شاخه سمت چپ غار بر خلاف شاخه راست که شیبی ملایم به پائین داشت دارای شیبی به سمت بالاست. ادامه این دالان ما را به تالاری می رساند که در حاشیه راست آن چندین دهلیز جلب نظر می کند. تمام این دهلیز ها پیمایش گردید و حداکثر طول آنها حدود ۲۰ متر می باشد. در حاشیه چپ این تالار نیز گودال های کم عمقی است که قدری آب را در خود ذخیره نموده است. در بخشی از این تالار دهلیزی تنگ وجود دارد که با شیبی تند به پائین می رود و در ادامه با زاویه ای تند به دهلیزی دیگر می پیوندد که ادامه آن دوباره ما را به همان تالار مربوط می سازد.

تیم ۶ نفره ما که برای پیمودن این غار در ساعت ۱۴ وارد غار شده بودند در ساعت ۱۵ دوباره به محل دهانه غار باز می گردند و پس از بررسی و بازدید غاری کوچکتر در فاصله ۱۵ متری غار تاتار با صرف زمانی حدود ۳۰ دقیقه خود را به سایر نفرات گروه در کنار جاده اصلی بیجار به دیواندره می رساند.

غار سمندر
سمندر نام شهری است که در روزگاران بسیار دور در منطقه ای خوش آب و هوا در بخش شمالی کردستان کنونی وجود داشته است. مرور ایام و جبر تاریخ از این شهر چیزی جز نام بر جای نگذاشته و غار سمندر که بر فراز تپه ای در مجاورت جایگاه دیرین شهر سمندر قرار گرفته یادگار آن نام و آن شهر در اذهان مردمان امروز ایران زمین است. روستائی کوچک و اما بسیار زیبا، زینت بخش دشت مقابل این تپه است و در حوالی آن، محل دفن پیشینیان ما و به احتمال زیاد اهالی همان سمندر است که قدمت برخی از این قبر ها به بیش از ۲۰۰۰ سال می‌رسد!

برای دستیابی به دهانه غار سمندر می بایست از تپه ای به ارتفاع حدود ۳۰۰ متر صعود نمائیم. اینکار را انجام می دهیم و آنگاه در برابر دهانه کوچک و دنیای عظیم غار سمندر قرار می گیریم. ساعت ۴۵/۱۷ تیمی ۱۱ نفره وارد غار می شود. در ابتدا باید از دهانه تنگ غار و نیز دهلیز طولانی پس از آن گذشت و آنگاه بتدریج مسیر فراخ تر می شود. در ادامه دالانی به طول تقریبی ۳۰ متر را طی می کنیم و به تالاری کوچک می رسیم که ۳ راه متفاوت را پیش روی ما قرار می دهد. راست – چپ و مستقیم! شعبه اصلی غار سمندر از شاخه های راست و مستقیم می گذرد و مسیر سمت چپ علیرغم زیبائی کم نظیر خود از طول کمتری برخوردار است.

  غار سمندر

بعد از توقفی کوتاه و بررسی شرایط موجود تصمیم می گیریم که ابتدا مسیر مستقیم را ادامه دهیم. البته در ادامه بوضوح و در قسمتهای زیادی در یافتیم که مسیرهای مستقیم و سمت راست بدفعات با یکدیگر تلاقی دارند و در واقع توسط دهلیز های متعدد و بصورت شاخه های ارتباطی با همدیگر مرتبط هستند. مسیر را ادامه دادیم و بعد از مدتی راه به دو شاخه اصلی تقسیم میگردد. یک راه به سمت بالا رفته و عبور از آن مستلزم صعودی کوتاه است که در نهایت دهها متر ادامه داشته و یکی از شگفت انگیزترین قسمت های غار سمندر محسوب می شود. البته این دالان در انتها بن بست بوده و می بایست مسیر رفته را بازگردیم. مسیر دیگر نیز به راست منحرف میشود و به دلیل آب گرفتگی بخش های زیادی از این دالان ها و دهلیز ها زیبائی و هیجان فوق العاده ای به کار داده است.

در ادامه با مجموعه عظیمی از تزئینات آهکی در داخل این غار مواجه شدیم که به طرز شگرفی همه اعضای حاضر را به تحسین و شگفتی واداشته بود. تعدد این این اشکال زیبا و شگفت انگیز از شمارش و توضیح خارج می باشد. دالان های طولانی و گاه آب گرفته بر دشواری و البته هیجان کار می افزاید. تنها یکی از این دالان ها حدود ۱۰۰ متر طول دارد! چنانچه اشاره کردم از طریق دهلیز های متعددی می توان به شعبه اصلی سمت راست وارد شد. بعد از طی چند صد متر از دالان و دهلیز ها دوباره خود را به سه راهی اول غار می رسانیم. به یاد بیاوریم که شعبه اصلی غار به ۳ راه تقسیم می شد. در ادامه تصمیم می گیریم که شاخه سمت چپ را نیز بررسی و پیمایش نمائیم. در ابتدای ورود به این بخش باید سینه خیزی تنگ و طولانی را طی کرد. پس از آن راه به دو بخش تحتانی و فوقانی تقسیم می شود. مسیر پائینی بسیار تنگ و در واقع دهلیزی صعب العبور است که بعد از حدود ۲۰ متر راه را بر غارنورد می بندد و تنگی مسیر مانع از پیشرفت می‌گردد. احتمال ادامه داشتن این شاخه بسیار زیاد است. مسیر فوقانی نیز با صعودی کوتاه روی یک شیار قرار می گیرد که ادامه داشته ولی بدلیل گل آلود بودن بسیار زیاد و به منظور پرهیز از خطرات احتمالی از ادامه آن صرفنظر می شود.

بازدید از شاخه سمت چپ می بایست در قالب گروههای کوچک و حداکثر ۳ نفره انجام شود زیرا فضای کار بسیار محدود و تنگ است. بازدید همه اعضای تیم از این بخش حدود ۳۰ دقیقه از وقت ما را می گیرد و آنگاه راه بازگشت را در پیش می گیریم. تلاش ما در این غار منحصر به فرد و زیبا ۲۵/۲ دقیقه بطول می انجامد و در نهایت همه نفرات تیم در ساعت ۱۰/۲۰ از غار خارج می شوند. هوا تاریک شده و ما سرشار از احساس رضایتی عمیق نسبت به فعالیت هایمان در روز گذشته و پیمایش ۳ غار در یک روز راهی محل توقف خودروها در پائین دست می‌شویم.

غار سمندر از زیباترین غار های کردستان بوده که بازدید از آن را به همه علاقه مندان توصیه می کنم. این غار علاوه بر وسعت زیاد و تعدد شعبات دارای پتانسیل بالائی جهت انجام امور آموزشی و تحقیقی غارنوردی و زمین شناسی است.

غار کرفتو
کرفتو بدون تردید از معروفترین غار های کشور ایران است. این غار از لحاظ وسعت نیز از غارهای بزرگ و دیدنی می با شد. در سالهای اخیر تمهیداتی جهت بهره برداری بیشتر از این غار بعمل آمده است که در حال حاضر بدلیل اقدامات مذکور عموم مردم و علاقه مندان می توانند تا صدها متر وارد این مجموعه کهن و شگفت انگیز شده و بخشی از تاریخ و تمدن سرزمین ایران را نظاره گر با شند. بطور یقین علت اصلی شهرت و اهمیت غار کرفتو وجود چندین طبقه تشکیلات مصنوعی و دست کنده در آن است. قسمت ابتدائی غار شامل ۴ طبقه است که به صورت مصنوعی و به همت دستان تلاشگر مردمانی سخت کوش پدید آمده است. به عقیده باستان شناسان این غار قبل از دوران تاریخی پارت و ساسانی مورد استفاده مردم ایران زمین بوده است. بخش ابتدا ئی غار که در واقع دهانه اصلی آن نیز محسوب می گردد از ۴ طبقه تشکیل شده است. کرفتو از دو قسمت عمده دست ساز و مصنوعی تشکیل گردیده که غیر از بخش اولیه آن مابقی قسمتها طبیعی هستند.

طول شعبه اصلی غار حدود ۶۰۰ متر بوده که ارتفاع سقف آن از ۱ متر تا ۱۲ متر متغیر می باشد. بر سر در ورودی یکی از اتاق های طبقه سوم کتیبه ای به خط یونانی وجود دارد که از الهه هراکلس یاد کرده است. دهانه غار بلافاصله به طبقه دوم وارد می شود. ما در ساعت ۹ صبح وارد غار شده و پس از بازدید تمام طبقات ابتدائی غار وارد بخش طبیعی آن شده و همه آنرا از ابتدا تا انتها بازدید کردیم. در مسیر بازگشت از طبقه زیر زمین نیز دیدن کرده و با هد لامپ ها ئی که داریم وارد دالان های تاریک این قسمت از غار می شویم. تجمع خفاش ها در این ناحیه از غار کر فتو بسیار چشمگیر و دیدنی است. تیم ما در ساعت ۴۵/۱۰ ا ز غار کرفتو خارج شده و به سرعت آماده حرکت به سمت قلعه و غار زیویه می گردد.

نکته ای که اشاره به آن ضروری به نظر می رسد وجود هزاران نوشته و به اصطلاح یادگاری!! در فضای درونی کرفتو است. به نظر می رسد اینگونه اعمال ناشایست به سنتی دیرینه مبدل شده که گاه حتی برخی از کوهنوردان را نیز مبتلا کرده و در کمال ناباوری در بسیاری مناطق کوهستانی و از جمله در اعماق غارها نیز شاهد این دست نوشته های نامبارک هستیم. قدر مسلم تنها راه مواجهه با این پدیده غلط و مخرب آموزش و تبلیغات صحیح و دراز مد ت می باشد. در غاری چون کتله خور ما شاهد مرمت این آثار به جا مانده از خود خواهی و نادانی آدمیان بودیم ولی در غار کرفتو هیچگونه مرمت یا نظارتی در این موارد وجود ندارد. باشد که متولیان این امر با جدیتی درخور این موضوع با این مشکل مواجه شده و راهکاری کارآمد در پیش گیرند.

  غار کرفتو

 غار زیویه
این غار در تپه زیویه و حدود یکصد متر پائین تر از قلعه زیویه قرار گرفته است. دهانه غار زیویه بطور کامل در استتار درختان بوده و تنها از فاصله بسیار نزدیک قابل تشخیص می باشد. این غار نیز مانند قلعه زیویه تحت نظارت و کنترل سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است. تپه زیویه به ارتفاع تقریبی ۳۰۰ متر و بطور منفرد در دشتی وسیع واقع شده است. مناظر اطراف این تپه در نوع خود کم نظیر و بسیار زیباست.

غار زیویه

دهانه غار با شیبی ملایم به سمت پائین ادامه داشته و پس از حدود ۱۵ متر به تنها تالار این غار می رسد. از این نقطه به بعد غار به سه شاخه مشخص و مجزا تقسیم می گردد: چپ – راست و مستقیم. ما ابتدا شاخه مستقیم را ادامه می دهیم که بعد از چند متری به یک تاقچه بزرگ به ارتفاع حدود ۵/۱ متر می رسیم. سقف در این قسمت کوتاه بوده و مسیر بصورت خرچنگ رو طی می شود. ادامه این تاقچه به یک اتاقک در سطحی پائین تر (۲ متر) میرسد که این اتاقک نیز بعد از پیوستن به یک دالان بن بستی را بوجود می آورد که انتهای این شعبه از غار می باشد.

باز می گردیم و در پی جستجویی دیگر وارد شاخه سمت راست غار می شویم. این قسمت نیز دارای دالانی است که در نهایت بعد از طی حدود ۴۰ متر بن بست می شود. در جستجوی شاخه سمت چپ غار دریافتیم که این قسمت به دالان و سپس دهلیزی طولانی می رسد. این دهلیز به صورت سینه خیز طی شد که پس از حدود ۲۰ متر مسیر قابل عبور نبود و مسیر بن بست گردید. در میان ۳ شاخه مذکور قسمت سمت چپ از طول (حدود ۶۰ متر ) و دشواری بیشتری برخوردار بود.

کل زمان لازم جهت پیمایش این غار حدود ۴۵ دقیقه بود. تیم ما در ساعت ۵۰/۱۲ وارد این غار شده و در ساعت ۳۵ /۱۳ از آن خارج گردید. تشکیلات آهکی تنها در شاخه سمت چپ این غار به چشم می خورد که شامل یک آبشار سنگ زیبا و چند استالاگمیت و استالاکتیت و نیز چند ستون آهکی دیدنی است.

غار شوی
شوی نامی آشنا برای دوستداران غارنوردی است. این غار در نزدیکی شهر بانه قرار دارد و به دلیل همجواری با روستای شوی به همین نام نیز خوانده می شود. ما در عصر روز سه شنبه مورخ ۱۵/۳/۱۳۸۶ به بانه رسیدیم و بدون توقف راهی روستای شوی شدیم. علیرغم خستگی و فشردگی برنامه در نظر داریم که امروز این غار را نیز پیمایش کرده تا فردا فرصت کافی جهت بازدید از غار کتله خور را نیز داشته باشیم. ساعت ۳۰/۶ عصر در مقابل دهانه غار شوی ایستاده ایم و آماده ورود به آن هستیم. تیمی ۱۱ نفره وارد غار می شود و قصد آن داریم که همه قسمت های غار را بازدید نمائیم. ارتفاع دهانه این غار نیز مانند اکثر غارهائی که در این مدت از آنها دیدن کرده ایم کوچک است و برای ورود به آن می بایست بصورت خمیده حرکت کرد. ارتفاع دهانه حدود یک متر بوده و عرض آن نیز کمتر از دو متر می باشد. بلافاصله پس از ورود و بعد از چند متر مسیر افقی و مسطح به پرتگاهی می رسیم که دو راه مشخص را در برابر ما قرار می دهد. مسیر سمت چپ که به چاهی می ماند و در ادامه به تالار کوچکی فرود می آید که البته راه به جائی نداشته و تنها می توان با گرایش به سمت راست و فرود از شیبی تند به مسیر اصلی وارد شد. مسیر سمت راست که در واقع شعبه اصلی غار شوی است نیز با شیبی تند و طولانی به سمت پائین می رود. پس از بررسی مسیر بدلیل لغزندگی بسیار زیاد و گل آلود بودن شیب پیش رویمان کارگاهی دایر کرده و با استفاده از آن فرود می رویم. البته شیب مسیر زیاد نبوده و از طناب فقط برای حمایت فرود استفاده می کنیم.

غار شوی

این شیب حدود ۵۰ متر ادامه داشته و ما را به اعماق غار می برد. در انتهای طناب و شیب مذکور به سطحی مسطح می رسیم که ۳ راه در برابر ما قرار می دهد. اولین راه سمت چپ است که مستلزم صعود از شیبی تند و سنگلاخی است. این مسیر صعود شد و در انتها به تالاری که نزدیک دهانه غار است منتهی گردید. علیر غم وجود چند دهلیز و دالان کوچک و تلاش ما در بررسی همه آنها راه به جائی نبردیم و همه این مسیرها بن بست بودند. دومین راه مسیر سمت راست است که با شیبی تند به سمت بالا می رود که این راه نیز در نهایت و قدری بالاتر مسدود می گردد. سومین راه که همان مسیر مستقیم است و در واقع ادامه شعبه اصلی غار است را در پیش می گیریم و بعد از عبور از یک دهلیز و دالان به یک دهلیز بسیار تنگ می رسیم و با زحمت از آن عبور می کنیم. در ادامه دالانی دیگر پیش روی ماست و دوباره دهلیزی دیگر تا به یک اتاقک می رسیم که کف آن مملو از آب و گل است و در سمت راست آن مسیر ادامه می یابد. بعد از چند تنگنای دیگر دوباره به اتاقکی کوچکتر می رسیم که انتهای غار شوی بوده و راه را بر ما می بندد.
توضیح آنکه در اکثر قسمتهای این غار دهلیزهای متعددی وجود دارد که با صرف وقت و انرژی زیاد همه آنها را مورد بررسی و بازدید قرار دادیم که البته هیچیک از آنها شعبه مهمی محسوب نمی شوند.
نکته مهم در مورد غار شوی آنست که اکثر بخشهای این غار ریزشی بوده و عبور از آنها مستلزم توجه و دقت وافر است. در ضمن بیشتر نقاط غار نیز به شدت گل آلود بوده که این مهم نیز پیمایش غار را دشوار تر کرده و به خطرات مسیر نیز می افزاید.
تیم ما بعد از بازبینی کامل غار در ساعت ۲۱ از غار شوی خارج می شود. هوا تاریک شده و ما به سرعت خودمان را به محل توقف خودروها می رسانیم.
غار کتله خور

غار کتله خور از زیباترین و بزرگترین غارها در کشور ایرا ن است. بیان شگفتیهای این مجموعه عظیم در این گزارش نمی گنجد و من نیز تنها شما را به دیدن این غار دعوت می کنم! این غار در جنوب شرقی شهر گرماب از توابع شهرستان خدا بنده و در استان زنجان وا قع گردیده است. کتله خور در واقع در ۱۶۰ کیلو متری جنوب غربی زنجان قرار دارد. این غار از طریق جاده آسفالته زنجان – سلطانیه – خدا بنده – گرماب به سهولت قابل دسترسی می باشد. تاکنون ۲۰ کیلومتر از مسیرهای متعدد این غار عظیم شناسائی و حدود ۲ کیلومتر آن برای بازدید عموم آماده گردیده است. کتله خور در دامنه کوه ساقیزلو قرار داشته و تحقیقات نشان می دهند که این غار باید سنی حدود ۳۰ میلیون سال داشته باشد. غار کتله خور در آهک های اولیگومیوسن (دوران سوم زمین شناسی) به وجود آمده است. راه ورودی پس از ۴۰۰ متر به بخش های وسیع تر می رسد.

در ادامه سالنهای کوچک و بزرگ و دالان های ابتدائی غار قرار گرفته اند که استالاکتیت و استالاگمیت های این بخش ها بطور کامل خشک بوده و در واقع غیر فعال هستند. شواهد موجود نشان می دهند که پدیده فرسایش (کارست) با شدت زیاد و زمان طولانی در این غار وجود داشته که نشان از وجود آبراهه های زیر زمینی در آن دوران می باشد. این غار در بسیاری قسمتها دارای چندین طبقه است که شامل طبقات فوقانی و نیز زیر زمینی است.

سفال های بدست آمده از این غار بیانگر قدمت حضور آدمیان در بخشهای ابتدائی غار است که قدیمی ترین آنها مربوط به اواخر هزاره دوم قبل از میلاد می باشد. این آثار حیات انسانی تا عمق ۷۰۰ متری درون غار یافت شده اند.

در سال ۱۳۳۱ تیم کوهنوردی نیرو و راستی از این غار دیدن کرده و آنرا به همگان معرفی می نماید. عملیات عمرانی این غار از سال ۱۳۷۲ آغاز شده و در حال حاضر ۲۳۵۰ متر از مسیر آن آماده بازدید عمومی می باشد.

طول شعبه اصلی این غار حدود ۱۳۵۰۰ متر بوده و بدون تردید تاکنون طویل‌ترین و بزرگترین غار در کشور ایران است. نور پردازی های انجام شده در این غار جلوه خاص و شگفت انگیزی به فضای درونی آن داده است. تعدد شاخه های فرعی در کتله خور قابل توجه و تعمق بوده و زمان های زیادی جهت پیمایش و اکتشاف آنها باید صرف شود. بسیاری از آنها تا به امروز هرگز پیمایش نشده اند. تاکنون چندین تیم تخصصی غارنوردی از کشور ایران و نیز از کشورهای دیگر در این غار دست به تحقیق و اکتشاف زده اند. در حال حاضر بازدید از غار بصورت عمومی و با همراهی راهنما صورت می پذیرد که حدود ۲ ساعت بطول می انجامد.

اسامی نفرات شرکت کننده در این برنامه
اعضای گروه کوهنوردی فراز رشت :
میر هادی میرزاده
محمد گودرز پور
رضا حمیدی
هومن خان بابا خانی
نسیم آرم شده
مریم کرمدوست
مجتبی نعیمی
دکتر مسعود حمیدی (مربی و سرپرست)
 
و سایر همنوردان ما از سنندج :
محمد مهدی پناه
شهریار یاری
غلامحسین شیخ اسماعیلی
بهرامی
 
تالیف گزارش :
دکتر مسعود حمیدی
مربی و مدرس درجه دو غارنوردی

منبع: گروه کوهنوردی و غارشناسی آرش سنندج

 
    
        
        
        

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *